Polskie odkrycia naukowe z okresu XX-lecia międzywojennego

W dwudziestoleciu międzywojennym Polacy dokonali wielu znaczących odkryć w różnych dziedzinach wiedzy, ale świadomość o nich wśród Polaków wciąż jest niewielka.

- 20-lecie międzywojenne to bardzo szczególny okres w historii Polski. Jego niezwykłość nie odnosi się jednak tylko do życia politycznego - mówił prof. Michał Kleiber podczas konferencji Nauka i technika polska w okresie 20-lecia międzywojennego, która odbyła się w siedzibie Polskiej Akademii Nauk.

Zwrócił uwagę, że 11 listopada 1918 r. to moment, od którego wszystkie wysiłki rozbitego narodu przybrały postać entuzjastycznych działań na rzecz odrodzonego kraju. - To czas przywracania instytucji, budowania nowego państwa i realizacji światłych wizji naukowców. Wiele z nich zakończyło się sukcesem.

Polacy na przełomie XIX i XX w. kształcili się w zagranicznych uczelniach. Jedni podążali tropem wyznaczonym przez Towarzystwo Warszawskie Przyjaciół Nauk, inni stworzyli Akademię Umiejętności. Jeszcze inni działali w Paryżu, Londynie, Zurychu, Wiedniu. II Rzeczpospolita trwała w sumie tylko kilkanaście lat, ale jej osiągnięcia są ogromne. To niezrozumiałe, że tak niewiele o nich wiemy - podkreślił prowadzący spotkanie Krzysztof Michalski.

W tym okresie architekt Stefan Bryła stworzył pierwszy na świecie spawany most, a w ciągu kilkunastu miesięcy w Raszynie powstała najsilniejsza wówczas stacja nadawcza. Zbudowano również bombowiec Łoś, jeden z najlepszych tego typu samolotów przed II wojną światową. Dwudziestokilkuletni absolwenci Politechnik Lwowskiej i Warszawskiej skonstruowali słynny polski samolot RWD.

Wreszcie w tym czasie działali również słynni polscy matematycy, którzy rozszyfrowali kody Enigmy.

Dysproporcję między zasobami jakimi w międzywojniu dysponowała polska nauka a osiąganymi sukcesami dobrze ilustruje sytuacja polskiej fizyki. Na przełomie 1930/31 roku w Polsce pracowało tylko 19 profesorów fizyki. Kilka lat później w latach 1934-35 fizykę studiowało w sumie 317 osób. Dużą rolę w rozwoju polskiej fizyki tamtego okresu odegrał Stefan Pieńkowski, który stworzył Zakład Fizyki Doświadczalnej Uniwersytetu Warszawskiego. Pozyskał 50 tys. dolarów - jako dar od Fundacji Rockefellera - dzięki którym laboratoria przy ul. Hożej w Warszawie wyposażono w najnowocześniejszą światową aparaturę np. wielki elektromagnes, siatki dyfrakcyjne czy przyrządy rentgenowskie.

Znaczące sukcesy rodzimi naukowcy odnosili w dziedzinie luminescencji. W 1934 roku opracowano tzw. Diagram Jabłońskiego nazwany na cześć polskiego fizyka Aleksandra Jabłońskiego. Schematyczne przedstawienie zjawisk luminescencyjnych dziś funkcjonuje pod tą nazwą. W dziedzinie kriogeniki Mieczysław Wolfke w 1927 roku odkrył Hel-II - pierwszą ciecz kwantową. Z kolei studenci Marian Danysz i Michał Żyw - wówczas studenci - otrzymali fluor 17 i skand 42.

Na podstawie: PAP - Nauka w Polsce. Zdjęcia: samolot RWD-5 bis, most spawany na rzece Słudwi (Wikipedia)